Your SEO optimized title page contents

«

»

مهر ۲۱

کیفیت و آداب عزاداری حضرت أباعبدالله الحسین علیه السلام

کیفیت و آداب عزاداری سید و سالار شهیدان حضرت أباعبدالله الحسین علیه السلام

عزاداری
عزاداری

عزاداری امام حسین (ع) تا کنون مراحل مختلفی را پشت سر گذاشته است.
۱٫ مرحله نخست سوگواری به شکل متعارف سوگواری ها بوده یعنی همانگونه که با از دست رفتن هر عزیزی، خاندانش به سوگ می نشینند و در داغ عزیزشان می گریند خانواده و وابستگان امام حسین (ع) نیز چنین کردند با این تفاوت که به خاطر جایگاه اجتماعی امام (ع) و نسبتش با پیامبر (ص) سوگواری ایشان به میان دیگر مردمان و صحابه و تابعین نیز کشیده شد. این سوگواری که می توان از آن به سوگواری شخصی و متعارف یاد کرد از عصر روز عاشورا توسط خانواده امام (ع) شروع و در مسیر اسرای اهل بیت (ع) در کوفه و شام و سپس در مدینه ادامه یافت.

این سوگواری در سال نخست در طول سال در جریان بود و از این رو بدین سال «عام الحزن» گفته اند و در چند سال اول نیز در سالروز حادثه مراسم سوگواری برپا می شد. برخی رفتارهای این نوع سوگواری مانند خودداری از سرمه و خضاب تا هنگام مرگ قاتلان شهدای کربلا در قیام مختار ادامه یافت. این نوع سوگواری از لحاظ کیفیت مانند دیگر سوگواری های متعارف آن روزگار جامعه عرب بود و رکن اصلی آن مرثیه خوانی در مجلس اقامه ماتم بود.

 

۲٫ مرحله دوم سوگواری در حقیقت مرحله آغازعزاداری و سوگواری آیینی برای امام حسین (ع) است. در این مرحله بود که اهل بیت از امام سجاد (ع) تا امام رضا (ع) مراحل تاسیس تا تکمیل و توسعه سوگواری آیینی را به عهده گرفتند. این مرحله پس از کشته شدن قاتلان شهدای کربلا و تمام شدن سوگواری شخصی و متعارف خاندان امام (ع) شروع می شود. در توضیح این مطلب باید عرض کنم که بنابر سنت عرب، مراسم سوگواری کشته شدگان تا انتقام از قاتل به تاخیر می افتاد تا حس انتقام زنده بماند و به مرگ قاتل بینجامد و پس از انتقام از قاتل بود که برای عزیزشان سوگواری می کردند و ماجرا خاتمه می یافت.

در ماجرای شهادت امام حسین(ع) شاهدیم که پس از قیام مختار و کشته شدن قاتلان شهدای کربلا، این روند از سوی خاندان و وابستگان به همان شکل سنت عربی تمام می شود اما ائمه سوگواری آیینی را به عنوان یک آیین دینی همیشگی پی ریزی کردند(ثواب الاعمال ص ۱۰۸ ح ۱و کامل الزیارات ص ۲۰۱ ح ۲۸۵ ). امام سجاد (ع) در تاسیس این آیین دینی، زمینه سازی را به عهده داشتند. سیره عملی ایشان در یادکرد پیوسته حادثه عاشورا و گریه بر شهدای کربلا و توصیه دیگر مومنان به گریه بر امام حسین (ع) و بیان این که سوگواری برای ایشان امری دینی است و دارای ثواب اخروی و بهرمندی از نعمت های بهشتی است همه و همه در این راستا بودند.

روایات و گزارش های رسیده از امام باقر(ع) تا امام رضا(ع) گویای این حقیقتند که آن بزرگواران در صدد تاسیس این آیین بوده اند. از سیره عملی و از لابلای توصیه های گوناگون این امامان بزرگوار شیوه مورد تایید ائمه (ع) در سوگواری آیینی امام حسین (ع) نیز قابل برداشت است.

در مورد کیفیت عزاداری  و سوگواری در مراحل آغازین باید گفت که از مجموع این روایات چنین برمی آید که از شیعیان خواسته شده همانند سوگواری های متعارف برای درگذشت عزیزانشان برای امام حسین (ع)سوگواری کنند. رکن اصلی مجالس سوگواری در جامعه آن روزگار عرب، خواندن اشعار مرثیه در سوگ متوفی بود. مرثیه در اصل به معنى «به رحم در آمدن دل و دلسوزى و شفقت براى دیگرى است» و از آن جا که معمولا در آیین سوگوارى عرب، افراد با سرودن اشعارى که در بر دارنده ستایش متوفى بوده، شفقت و دلسوزى و رقت قلب خود را نسبت به فرد متوفی نشان مى‏دادند، به این گونه اشعار مرثیه گفتند.

تأثیر آشکار مرثیه در تحریک احساسات و برانگیختن دیگران به بروز واکنشهاى سوگوارانه و گریه را نمى‏توان نادیده گرفت و از این رو یکى از شیوه‏هاى نقش آفرین در جان بخشى به مجلس سوگوارى و شدت بخشیدن به آن، است و به نوعى در خدمت دیگر شیوه‏ها به خصوص گریه است .

ائمه علیهم السلام با توجه به این کارکرد مرثیه با ارج نهادن به مرثیه سرایى‏ها و مرثیه خوانى هاى عصر خویش و تاکید و توصیه بیشتر، آن را درون سازمان نوبنیاد سوگوارى سید الشهداء جا دادند و در هنگامه تاسیس و چینش ساختار عزادارى، براى آن جایگاه بلند و ارزشمندى، تعریف کردند. این تدبیر در کنار ماهیت تأثرانگیز و جانگداز حادثه عاشورا، این نتیجه را در پى داشت که شاهد مرثیه‏هاى سرایى‏هاى فراوان در قرن‏ها و نسل‏هاى بعد باشیم.

 طبق روایات و احادیث به چه نوع عزاداری هایی سفارش شده است؟ هم از جنبه کیفیت و هم هنری، کمی، سبک و زمان آن؟

از سیره عملی ائمه و مجموعه سفارش های آن بزرگواران امور گوناگونی قابل برداشت است که جهت اختصار به برخی از آنها اشاره می کنیم:

– ائمه (ع) از مردم می خواستند مصیبت امام حسین (ع) را همیشه تازه بدانند و همانند مصیبت عزیز تازه درگذشته خود، برای ایشان عزاداری  و سوگواری کنند با همان شیوه متداول در سوگواری های جامعه عرب. از این رو می توان گفت هر جامعه و ملتی می تواند با آداب و رسوم ویژه سوگواری های جامعه خودش برای امام حسین (ع) نیز سوگواری کند البته باید توجه داشت که سوگواری عاشورا یک آیین دینی است و نمی تواند در قالب و شکلی اجرا شود که با آموزه های دین مغایرت داشته باشد. بنابر این هر آنچه که بر اساس دیگر آموزه های دینی امری حرام دانسته شده نباید در عزاداری امام دیده شود .
– داشتن برنامه جهت یاد کرد مصیبت امام حسین‏علیه السلام حتى به صورت فردى .
– یاد مصیبت ایشان به هنگام نوشیدن آب.
– ارزشمندى داشتن «حالت گریه» در هنگام ذکر مصیبت حضرت. (ثواب الأعمال : ص ۱۰۹ ح ۲ ، کامل الزیارات : ص ۲۰۹ ح ۲۹۸ )
– استفاده از هنر شعر در بیان مصیبت. ( رجال الکشّی : ج ۲ ص ۵۷۴ ح ۵۰۸ )
– تشکیل مجالس خانگى جهت ذکر مصیبت و حضور بانوان در این گونه مجالس با رعایت مسایل شرعی و رعایت حریم بین زن و مرد.
– تعزیت گفتن حضار به یکدیگر در مجالس عزاداری امام حسین (ع) به عنوان یکی از آداب مجالس ذکر مصیبت، به همان شکلی که در مجالس سوگواری متعارف است و به صاحب عزا تعزیت و تسلیت می گویند.
– مرثیه خوانى براى حضرت به صورت حزین و تأثرانگیز.
– گریستن بر امام حسین‏علیه السلام در مواردى که براى انسان امر گریه آورى و حادثه غمباری پیش مى‏آید. (عیون أخبار الرضا ج ۱ ص ۲۹۹ ح ۵۸).
– حضور بر سر مزار آن حضرت در زمان‏هاى مختلف و مرثیه سرایى در آنجا و گریه براى حضرت. ( کامل الزیارات: ص ۵۳۷ ح ۸۲۹)
– اهمیت دادن به ماه محرم.
– با آغاز محرم به استقبال روز عاشورا رفتن با حزن و اندوه.
– به اوج رسیدن اندوه و سوگوارى در روز عاشورا.
– اهمیت دادن ویژه به این روز به جهت آن که عظیم‏ترین مصیبت اتفاق افتاده است و روز مصیبت و اندوه دانستن این روز.
– در صورت امکان حاضر شدن بر سر مزار حضرت در کربلا.
– آغاز این روز با سلام بر امام و لعن قاتلان و نماز براى ایشان و سپس گریه و اقامه ماتم در منازل و اظهار جزع و گریه وزارى به صورت جمعى در صورتى که امکان حضور بر سر مزار نیست.( مصباح المتهجّد : ص ۷۸۲)
– تعطیل کردن این روز.
– همانند شدن به صاحبان عزا از جهت پوشش در این روز.
– خوددارى از لذایذ و آشامیدن و خوردن تا به هنگام غروب و سپس تغذیه با غذایى اندک همان گونه که اهل مصیبت چنین می کنند.

نیت افراد از شرکت در مجالس سیدالشهداء چه باید باشد؟

این قضیۀ سیدالشهداء مسالۀ عادیی نیست و به عنوان یک کار روزمره و عادت و مثلا احیاء شعائر انسان نباید به آن نگاه کند، باید خودش را در این قضیۀ عاشورا بیاندازد، باید خودش را در این مساله قرار بدهد، آن مقداری که می‌تواند، هر چقدر فکرش می‌رسد، هر چقدر از نظر باطنی می‌تواند در این مساله مایه بگذارد، به عنوان اینکه در روضۀ سیدالشهداء شرکت کنم ثواب ببرم نرویم! ثواب به ما می‌دهند ولی کم می‌دهند! بعنوان اینکه بالاخره این شعائر حفظ بشود به این منوال نرویم! خوب است ولی مال عوام است! به این عنوان که در این مجلس امام حسین علیه السلام حال آدم عوض می‌شود و حال و هوا فرق می‌کند نرویم! بلکه به این عنوان برویم که ما در این مجلس می‌خواهیم خودمان را در کنار سیدالشهدا‌ء‌ قرار بدهیم، اصلا ما می‌خواهیم بشویم جزو آن افرادی که آن شب،‌ شب عاشورا ماندند زیر خیمه!! ما خودمان با این نیت برویم. نه با این نیت که یک مجلسی بپا کردیم! نه با این نیت که برویم ثواب ببریم! احیاء شعائر بشود! همۀ این مطالب درست است، ائمه علیهم‌السلام فرمودند: باید ذکر ما حفظ بشود. ولی چطوری ذکر، حفظ می شود با تغییر حال تو ذکر ما حفظ می‌شود، نه با داد و بیداد کردن.

وظائف شیعه درماه محرم و صفر

شیعیان باید در ایام محرّم و صفر خود را عزادار نشان بدهند، در همۀ منازل باید وضعیت منزل را به نحوی دربیاوریم که مسئله محرّم مشخص بشود، ،و باید آثار عزاء و آثار مصیبت اهل بیت مشخص باشد، در منزل شعائر سیدالشهداء را باید به پا بداریم . زدن سیاهی‌ها و پرچم سیاه و کتیبه‌های سیاه، باید باشد تا نشان بدهد که شیعۀ امیرالمؤمنین در این ایام وضعیتش فرق می‌کند نمی‌گوییم تمام منزل را سیاه‌پوش کنید، که بچه‌ها بترسند، که آن هم غلط است هر چیزی حدی دارد ولی به این مقدار که نشان بدهد که این مساله و موقعیت فرق می‌کند و حال و هوای منزل هم تغییر خواهد کرد و سعی بشود که از اشعار و اذکار و نوشته‌ها و بیانات خود سیدالشهداء باشد از رنگارنگی و رنگ‌آمیزی و… پرهیز کنید، ، یک کتیبه‌هایی هم اخیرا درآمده که اصلا هیچ تناسبی با مصیبت و اینها ندارد هزارجور رنگ است، نه! اینها هم چندان لطفی ندارد و بلکه اصلا شاید خودش یک مانعی ‌باشد و ذهن را متوجه خود کند، باید از برگزاری جشن تولدها وشادی ها بپرهیزیم واز ظاهر شدن در مراسم ها با چهره هایی ارایش شده بپرهیزیم تا میتوانیم ساده ودلشکسته نمایان کنیم

بسیار محترم و بسیار معزز است کسی که وارد مجلس روضۀ امام حسین می‌شود با وضو وارد بشود، بهترین لباس را بپوشد حمام برود و خود را تنظیف کند و با لباس تمیز بیاید، نه لباسی که موجب آزار و اذیت دیگران است

تاکید بزرگان بر خواندن زیارت عاشورا در دهه اول محرم است که خواندن زیارتنامه در بعد از نماز صبح حال انسان را  دگرگون میکند

اینجور باید برویم به زیارت سیدالشهداء اینجور باید باشیم، این خیلی مساله مسالۀ بالایی است، این که من گفتم خدمتتان بروید در آن فکر کنید، اینجور باید در مجلس سیدالشهداء برویم،‌ سیدالشهداء در مجالس عزایش حضور دارد، البته نه در آنجایی که فقط شعبده‌بازیی و تظاهر است، نه! آنجا نه ‌تنها پایش را نمی‌گذارد بلکه بیزار است از آن مسائل! آن مجلسی که روی اخلاص باشد، آن مجلسی که برای سیدالشهداء برپا بشود نه برای ریا و تظاهر! در مجلس ریا و تظاهر سیدالشهداء و حضرت ابوالفضل پایشان را نمی‌گذارند! ما باید اول اخلاصمان را درست کنیم، صفای خودمان را درست کنیم، خودمان را با این وضعیت بسنجیم، با این موقعیت بسنجیم، آن وقت (حضور امام را در مجلس احساس خواهیم کرد)

بجاى داد و فریاد زدن در مجالس امام حسین علیه السلام بیاییم به مفاهیم رفیع عاشورا گوش دهیم وعمل کنیم

وقتی که روضۀ سیدالشهداء گوش می‌دهیم برویم در مغزش که قضیه چیست ؟ آیا ما هم بودیم همین کار را می‌کردیم؟ آیا اگر ما هم آنجا بودیم در همین وضعیت بودیم؟ یا اگر خودمان را در آن حدود نمی‌بینیم از حضرت تقاضا کنیم، درخواست کنیم، دعا کنیم، طلب کنیم، که از ما دستگیری کند، دست ما را بگیرد، به جای داد زدن! و بیداد زدن! و نعره‌کشیدن! به جای آن به مفاهیم روضه‌ای که گفته می‌شود و مطالبی که گفته می‌شود گوش بدهیم! اگر گریه‌ای بر ما می‌آید گریه را بکنیم جلوی گریه را نگیریم، باید گریه بشود ولی داد زدن چرا؟ فیلم بازی‌کردن چرا؟ مجلس را از آن حال و هوا انداختن چرا؟ امام صادق علیه‌السلام که می‌فرماید خدایا به این ناله‌ها و فریادهایی که در عزای مصیبت ماست رحم کن! نه فریاد تصنعی و تظاهر و نشان دادن به این و آن! که ببین من چقدر داد می‌کشم! آن فریادی که بی‌اختیار از دل برآید! بله! خب آن چه اشکال دارد! آن ناله‌ای که بی‌اختیار از دل دربیاید! نه! خودم داد بزنم که سقف بیاید پائین! نه! آن فایده ندارد! آن حالِ مجلس را می‌گیرد! صفای مجلس را می‌گیرد! روحانیت مجلس را می‌گیرد و تبدیل به یک تظاهر و یک صحنه می‌کند!

ذکر امورى که رعایت انها توسط افراد در مجالس عزادارى لازم مى باشد

پس بنابراین روضۀ سیدالشهداء باید روضۀ با فهم و با ادراک باشد این جلسات روضه نباید در آنها اختلاف باشد بعضی‌ها هستند در جلسات دو قسم می نشینند، یک عدۀ خاصی دور مجلس می‌نشینند ، یک عده هم وسط، آنها بلند می‌شوند سینه می‌زنند اینها همینطوری نشسته اند، جلسۀ امام حسین بایدیکنواخت باشد، اگر همه هستند همۀ افراد بیایند، چه اشکال دارد آنها هم پیش شما بنشینند، چه اشکال دارد همه یک جور بنشینند، مگر اینها خونشان فرق می‌کند، اگر همه برای روضه بلند می‌شوند، همه باید بلند شوند، نه اینکه یک عده بلند شوند یک عده بنشینند، این دو قسم کردن اهانت به مجلس سیدالشهداء است، این صحیح نیست همه روی زمین باید بنشینند یا همه باید موقع سینه زدن بلند شوند در این مجلس بین معمم و غیرمعمم فرقی نیست، جا بود می‌نشینند نبود وسط می‌نشینند،

انسان از آنجایی که تابع احساسات است و از قوای ابدی خود کمتر بهره می گیرد در ارتباطات خود بیشتر توجه به احساسات دارد حتی در مورد عبادات و اطاعت از پروردگار بیشتر به دنبال امور احساسی می گردد می خواهد روضۀ امام حسین برود، ذکر مصیبت سیدالشهدا را می خواهد گوش کند، در خیابان که حرکت می کنیم می بینیم هر هیئتی که بزرگتر است و چراغانی بیشتری دارد و صدای منبریَش و بلندگویش تا چند تا محله می رود که کار اشتباهی است در آن شرکت می کنیم، زیاد کردن صدای بلند گو اشتباه است در صورتی که در همسایگی انسان، مریضی باشد، بیماری باشد، افرادی باشد که اینها نمی توانند صدای بلند را تحمل کنند تاثیری بگذارد، دیگر فرقی نمی کند، چه برنامه چهار شنبه سوری (این همه رسول خدا راجع به رعایت مردم و حفظ امنیت روحی و روانی مردم و رعایت امور همسایگان و عدم ایذاء به همنوعان ما دستور داده اند،) فرقی نمی کند اگر در شب یک واعظی از بلندگوی مسجدش صدا را بلند کند به نحوی که موجب اذیت همسایگان بشود این حرام است حالا می خواهد در آن موسیقی زده بشود که حرام است یا می خواهد در آن اسم خدا و پیغمبر و امام باشد هر دو حرام است حرام، حرام است! مسجد، حسینیه اینها نباید موجب ایذاء دیگران بشود

در عزاداری ها نباید به ظواهر و عناوین هیئات و وعاظ و مساجد اعتناء نمود بلکه اصل روح و خلوص حاکم بر آن مجلس است

دستجات باید بیرون بیایند ، سینه‌زنی و زنجیر زدن اشکال ندارد، اینها بیایند یا اینکه اصلا نه سینه بزنند! نه زنجیر! حرکت بکنند و در اینجا شعارهایی بدهند و شعارهای مُحیی بدهند، شعارهای واقعی بدهند نه شعارهایی که اینها چندان معنا ندارد، نوحه‌هایی که خوانده می‌شود، نوحه‌هایی باشد که هدف حضرت را بیان کند، مکتب حضرت را بخواهد بیان کند، زیر و رو کند انسان را، حال و هوای انسان را عوض بکند، اینها باید گفته بشود، نه اینکه زینب بی‌چادر آمد بیرون… این حرفها چیست؟ این نوحه‌ها چیست؟ نوحه‌هایی باید گفته بشود که آن شخصیت حضرت و مکتب حضرت و مرام حضرت، را بیان بکند و چه خوب است که آن کلماتی که از آن حضرت در تابلوها است همان‌ها تبدیل به نوحه بشود و تبدیل به شعار بشود.

خطیب و مداح نباید هر گونه تعابیرى را در صحبت هاى خود بیان نمایند

بهتر است هر تعبیری را در صحبت‌های خودشان نیاورند، بعضی افراد در روضه تعبیرهایی دارند که شاید نفوس تحمل شنیدن آنرا نداشته باشند، بعضی از روایات برای خود (وعاظ و اهل علم) است که بدانند اما اینکه انسان بخواهد مصیبت را بیان بکند، شاید خیلی از افراد نتوانند تحمل چنین سخنانی را بکنند. چون این واقعه یک قدری مصیبت کوبنده‌ای خواهد بود. آنچه را که قابل گفتن است و آن جنبۀ تیزی ندارد، باید برای افراد بگویند

آن کسی که ذاکر است باید برود آن حال و هوای سیدالشهداء را بگوید، صحبت‌هایی که در آن قضیه شده، نه فقط اینکه زخم خورد و افتاد زمین و… نه! این فایده ندارد، مطالبی که گفته شده، اطوار آن حضرت، رفتار آن حضرت، سخنان آن حضرت، ظرائفی که در اینجا وجود دارد، که پرداختن به آن یکی از (مهمترین عوامل) است که انسان را متوجه آن حال و هوا می‌کند، و الّا تیر خورد و شمشیر خورد و افتاد، نهایتش این است دیگر! این که حالات حضرت چگونه بوده و چه وضعی داشته، این مساله مهم است.

کلام اخر نویسنده

کسانی که بعنوان مدیران وبرگزار کنندگاه عزای سالار شهیدان هستند باید سعی کنند که در طول سال از اخلاق ورفتار حسینی برخوردار باشند ومراقب عملکرد خود باشند چون نگاه جوانان به انان نگاه شاگرد به استاد است از چشم وهم چشمی در اجرای مراسم های خود دوری کنند وسعی بر ان داشته باشند که هزینه هایی که بیشتر برای ظاهر وخودنمایی میباشد را کاهش داده وبر اجرایی برنامه هایی که باعث جذب جوانان میباشد تمرکز کنند

یک هیئت وحسینه باید بغیر از اجرای مراسم عزاداری حسینی سعی به برطرف کردن مشکلات مردم محله خودنمایید

وکلام اخر اینکه سعی کنیم خالصانه برای ارباب مان خدمت کنیم ودل اقایمان را از خود نرنجانیم

التماس دعا

مطالب مرتبط

3+

کاربرانی که این مطلب را پسندیده اند:

  • avatar
  • avatar

دیدگاه بگذارید

اولین نفری باشید که دیدگاه میگذارد

Notify of
avatar
wpDiscuz