روزه گرفتن ،تاریخچه ونظر بقیه ادیان ودانشمندان درباره روزه

روزه گرفتن  

تعریف واژه روزه

روزه: که در عربی به آن صوم گفته می‌شود در لغت به معنی امساک است و اگر کسی از غدا خوردن یا راه رفتن و یا سخن گفتن امساک کند به او صائم[۱]گفته می‌شود.

  در اصطلاح فقهی به کسی که از سپیده دم تا غروب شرعی از مفطرات با قصد و نیت امساک نماید صائم (روزه دار) می‌گویند.

تاریخچه روزه

روزه از کهن‌ترین عبادتها است که در میان تمام ملل و اقوام جهان رایج بوده است. در تمام ادیان و مذاهب آسمانی حتی آئینهای زمینی که رنگ مذهبی دارند حتی بودائی، برهمایی، صائبی، زرتشتی، مانوی و… روزه جزء احکام واجب به شمار می‌رفته و غالبا حدود یک ماه روزه می‌گرفتند. رومانیها و هندوها به کثرت روزه مشهور بودند. یونانیها و مصریها در مرتبه بعدی قرار داشتند برهمائیها اول تا چهاردهم هر ماه و اول هر یک از فصول سال و روزهای کسوف را روزه می‌گرفتند که جمعا یک ماه می‌شود.
یهودیان نهم نیسان و دهم و بیست و چهارم تموز و اعیاد و حوادث تاریخی و مذهبی را که حدود ۲۰ روز می‌شود روزه می‌گیرند ولی در تورات فصلی بعنوان واجب نیامده است. مهمترین روزه یهودیان (روزه اعظم یهود) است که هر سال در روز دهم تشرین اول اکتبر همراه با مراسم پر شکوهی آن را روزه می‌گیرند و آن را روزه کفاره می‌نامند.
در تورات از روزه چهل روزه حضرت موسی (علی نبینا و آله و علیه السلام) و روزه چهل روزه حضرت الیاس (علی نبینا و آله و علیه السلام) و روزه سه هفته‌ای حضرت دانیال و روزه حضرت داود (علی نبینا و آله و علیه السلام) و قوم حضرت نونس(علی نبینا و آله و علیه السلام) یاد شده است و جالب اینکه از شرایط روزه واقعی نیز سخن به میان آمده است.
روزه در میان اقوام مسیحی مختلف است پروتستانها روزه واجب ندارند و فقط روزه مستحبی دارند ولی کاتولیکها، ارتدکسها، ارمنی‌ها و… روزه‌های فراوانی از جمله روزه چهل روزه (چله کارم) دارند. مسیحیان روزه چله کارم را به استثنای روزهای یکشنبه به یاد روزه چهل روزه حضرت عیسی (علی نبینا و آله و علیه السلام) روزه می‌گیرند که داستان آن در انجیل به طور مفصل آمده است.

روزه در اسلام

جامعترین و جالبترین و عالیترین روزه، روزه‌ ماه مبارک رمضان است که در آیین اسلام بر همه زن و مرد واجد شرایط واجب است. در احادیث آمده است که روزه ماه مبارک رمضان پیش از اسلام فقط بر پیامبران واجب بود. خداوند با تعیین ماه مبارک، رمضان و وجوب روزه بر امت اسلامی آنها را گرامی داشته است.
یا ایها الذین امنوا کتب علیکم الصیام کما علی الذین من قبلکم لعلکم تتقون.
در آیین مقدس اسلام روزه در سال دوم هجرت مقرر گردیده است.

روزه در میان اقوام و ملل گذشته

در قرآن اشاره به روزه‌ داری گذشتگان شده است اما نحوه آن بیان نشده است لکن در تفسیر فخر رازی چنین است:
خداوند روزه را بر یهود و نصاری واجب کرد ولی یهودیان روزه این ماه را ترک کردند و فقط به یک روز اکتفا نمودند. بدین خیال که این روز، روز غرق شدن فرعون است.
اما نصاری ماه رمضان را روزه گرفتند ولی چون با فصل گرمای شدید مواجه شدند فصل آنرا تغییر دادند و به ماه‌های شمسی انتقال دادند تا ماه رمضان ثابت بماند و یا فصل ثابت بماند و با فصل تابستان مواجه نگردد و برای این تغییر، ده روز به آن اضافه کردند بعدها یکی از سلاطین هفت روز به آن افزود و بعد سلطان دیگری سه روز دیگر به آن افزود که مجموعا پنجاهروز شد. احکام روزه در مسیحیت دچار تحریف و تغییرات زیادی شده است و هر کس به سلیقه خود آنرا تغییر داده است.

نظریه دانشمندان در رابطه با روزه

دکتر الکسیس کارل در کتاب انسان موجود ناشناخته، اهمیت روزه را بازگو کرده و روزه را در ادیان می‌ستاید. او می‌گوید:
با روزه داری قند خون و کبد و چربی‌های زیر پوست و پرتوئین‌های عضلات و غدد و کبد وغیره آزاد شده و به مصرف می‌رسند.

دکتر ماک فادون می‌نویسد:

هر انسان سالم و یا بیمار به روزه احتیاج دارد. دکتر کارلو آمریکایی می‌نویسد: هر شخص بیمار باید درهر سال مدتی از غذا پرهیز کند زیرا مادامی که از غذا پرهیز نماید میکروب‌ها رو به ضعف می‌روند. او اضافه میکند که روزه‌ای که در اسلام واجب شده بزرگترین ضامن سلامت تن می‌باشد.
الهادت یوهان فیلسوف معروف آلمانی می‌گوید:
اگر بپرسند چرا دعا می‌کنیم؟ چرا روزه می‌گیریم؟ چرا احساس می‌کنیم؟
در پاسخ می‌گوییم: زیرا خداوند در باطن ما تجلی می‌کند و روان ما در سایه پروردگار تولدی تازه می‌یابد.
بندیک دانشمند و فیزیولوژیست نظریه‌ای علمی درباره روزه داده ا ست او می‌گوید:
یک دوره روزه سی و یک روز است که در این مدت هیچ گونه اختلالی در ترکیب خون به وجود نمی‌آید و آن نوری که در بعضی از روزه داران دیده می‌شود یک حالت جوانی و نشاط است که برای روزه داران رخ می‌دهد. نظریه بند یک با یک ماه مبارک رمضان و یک روز
آخر شعبان که مسلمانان به استقبال ماه مبارک رمضان می‌روند تطبیق دارد.
دکتر ژان فرد موزان، روش معالجه با روزه را شستشوی احشاء تعبیر می‌کند و می‌گوید:
ذخایر گلیکوژنی کبد و پروتئین‌های خون و ذخیره‌های چربی که در مردها ۳۰درصد و در زنها ۲۰درصد است برای یک ماه بدن کافی است. بنابراین یک ماه روزه از نظر بهداشتی خللی در وجود انسان ایجاد نمی‌نماید.
شهید انقلاب دکتر پاک نژاد می‌گوید:
اگر سخن ژان فرد موزان و کارل را کنارهم بگذاریم نتیجه می‌گیریم که یک ماه روزه داری باعث می‌شود که انسان در پایان ماه دارای یک بدن تازه تعمیر و آزاد و از قید و بند سموم رها شده می‌باشد.
دکتر کلوخ آمریکایی به نقل از ارلیخ آلمانی می‌گوید:
ریشه کن کردن غده‌های سرطانی در صورتی برای ما ممکن است که بیمار را آنقدر گرسنگی بدهیم تا به سر حد مرگ برسد. او معتقد است که غده‌های سرطانی روده‌ها را که در مراحل اولیه است میتوان با یک تا دو هفته روزه داری علاج کرد.

دکتر تومانیاس در کتاب خود فواید روزه را چنین می‌نویسد:

معده در طول یازده ماه پرکاری د راین ماه استراحت نسبی می‌ نماید. کبد در ظرف سی روز، کار خود را صرف سوخت و ساز تبدیل مواد ذخیره‌ای و زاید خود می‌نماید.
پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) می‌فرمایند:
معده خانه هر دردی است و پرهیز و امساک در رأس داروهاست.
دکتر آلکس سرفورین دانشمند شهیر روسی می‌گوید:
جسم در هنگام روزه از مواد داخلی و ذخیره به جای غذا استفاده می‌نماید لذا مواد مازادی که می‌توانند باعث بیماری‌ها از بین می‌روند و بدین سبب روزه باعث بهبود بیماریها می‌‌گردد.

روزه در طب قدیم

در طب قدیم روزه از اهمیت خاصی برخوردار بود. فیثاغورث و بقراط برخی از امراض را با روزه‌ داری معالجه می‌کردند و بیمارانی که دچار امراض سخت بودند را به امساک از غذا توصیه می‌نمودند.
طبیب و دانشمند بزرگ یونان فیثاغورث شاگردان خود را در هنگام مرگش به روزه گرفتن توصیه کرد.
حارث بن کلده طبیب معروف زمان بعثت پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) روزه را یگانه طریق معالجه بیماری‌ها می‌دانست.
ابن سینا فصلی از کتاب قانون را به مداوا با روزه اختصاص داده است.

روزه در طب جدید

روزه از دیدگاه طب جدید تکانی بدن انسان و نظافت کامل تمام دستگاه‌های بدن است زیرا به وسیله روزه مواد زاید و انباشته شده در سلول‌ها و اعضای بدن وارد سیستم سوخت و ساز شده و جایگزین غذای ورودی در بین روز می‌شود و بدین سبب چربی و موارد زاید اطراف و داخل عروق، کبد، عضلات، زیر پوست و غیره که در صورت انباشته شدن بیش از حد مزاحم و دردسرزا می‌گردند را صرف تولید انرژی مورد نیاز روزمره می‌نماید و اعضا و جوارح را از مضرات مواد مصون می‌دارد.

فلسفه و حکمت روزه در ابعاد مختلف

بحث درباره فلسفه و حکمت روزه بسیار است و از ابعاد و دیدگاه‌های مختلف بایستی مورد توجه قرار گیرد که به طور اختصار به اهم آن اشاره می‌شود.


۱- از دیدگاه شرعی
۲- از دیدگاه پزشکی
۳- از دیدگاه اجتماعی
۴- از دیدگاه روانی و تزکیه نفس

 

۱ـ از دیدگاه شرعی:

از دیدگاه تعبدی به آن نگاه می‌شود. گرفتن روزه یک تکلیف شرعی است که هر انسان بالغ و عاقل و سالم بایستی به آن عمل نماید و ترک آن موجب عقوبت و مجازات دنیوی و اخروی است. دلیل وجوب آن آیه قرآن سوره بقره آیه ۱۸۳ است که می‌فرماید:


یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ کُتِبَ عَلَیْکُمُ الصِّیَامُ کَمَا کُتِبَ عَلَى الَّذِینَ مِن قَبْلِکُمْ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ؛


ای کسانی که ایمان آوردید روزه بر شما واجب شده است آنچنان که بر کسانیکه قبل از شما بوده‌اند واجب بوده است شاید با انجام این وظیفه به تقوی برسید.


پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) و ائمه اطهار (علیهم السلام) هم درباره اهمیت روزه و این که روزه گرفتن دستور خداست و باعث خشنودی او می‌شود بیاناتی فرموده‌اند از جمله از پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) نقل شده است که می‌فرماید:


خداوند فرمود به هر حسنه و کار نیک از ده تا هفتصد برابر پاداش می‌شود مگر روزه متعلق به من است و من پاداش آن‌را می‌دهم پاداش روزه خود خداست.
به راستی چه سعادتی بالاتر از این که انسان با یک عمل نیک (روزه) به جوار قرب الهی که بالاترین مقام است برسد.


۲ـ از دیدگاه پزشکی:

صرف نظر از وجوب روزه و جنبه تعبدی آن گرفتن روزه برای بدن انسان از نظر بهداشتی بسیار مفید و ضروری است. در طول سال پروتئین‌ها و چربی و مواد مصرفی و ویتامین‌هایی که مازاد بر نیاز انسان از طریق خوردن غذاهای متنوع در بدن ذخیره می‌گردد در عضوی که ذخیره شده مزاحمت ایجاد کرده و گاه خطر ساز می‌شود. امساک و روزه‌ داری باعث می‌شود که بدن انسان برای تولید انرژی و بر طرف کردن نیازهای خود در طول روزه داری از این ذخایر استفاده نماید و اعضای و جوارح را از مضرات این مواد مصون دارد.
به جهت اهمیت این موضوع بطور مفصل‌تری مسأله را باز می‌نماییم. هر موجود زنده اعم از گیاه یا جانور برای ادامه حیات خود احتیاج به انرژی دارد این انرژی صرف رشد و سایر اعمال حیاتی موجود می‌گردد و مقداری هم به حرارت تبدیل می‌شود. این انرژی از سوخت و ساز مواد غذایی اصلی که بوسیله تغذیه تأمین می‌شود یعنی پروتئینها، مواد قندی و چربی‌ها بدست می‌‌آید.


۳ـ از دیدگاه اجتماعی:

 ماه مبارک رمضان فرصتی است که به انسان داده می‌شود تا اخلاق و عادت‌های شایسته و ناشایست خویش را بررسی نماید و میان عادت‌های خوب و بد خود جدایی افکند. این تأمل در خصلت‌های شخصی به انسان کمک می‌کند که خود را بهتر بشناسد. عادت‌های زشت و ناروا را از خود دور و نقاط ضعف خود را تقویت و تجدید نیرو نماید.
به کمک نیروی ایمان و عشق که به خاطر امر حق تعالی روزه را پاس داشته در امر صبر و استقامت تقویت می‌گردد و روح ایمانی‌اش تقویت شده و عزت نفس پیدا می‌کند و روحیه‌ای در او ایجاد می‌شود که همواره سعی می‌نماید تا بیشتر نفعش به مردم برسد.
چنین فرد و افرادی یک جامعه خوب و ایده آل خواهند ساخت که در او گناه و خطا و ظلم و تعدی و… نخواهد بود.
روزه در اصلاح اجتماع نقش مهمی دارد و با یک آمارگیری از اخلاق و اعمال اجتماع قبل از رمضان و بعد از آن که بررسی و مقایسه گردد به روشنی به تقاوت فاحش و معنی دار آن پی خواهیم برد که چقدر از اعمال ناروا و زشت و جنایت‌ها کم می‌شود.
از بینش دیگر، روزه همبستگی تمام اقشار اجتماع را می‌رساند که بدون هیچ تبعیضی همه در روزه دار بودن مساوی و یکسان هستند.
در این باره کلام زیبایی از امام صادق (علیه‌السلام) هست که می‌فرمایند:
خداوند متعال که روزه را واجب گردانید برای این است که ثروتمند و فقیر همانند یکدیگر شوند. ثروتمند گرسنگی را احساس کند و به فکر مستمندان بیفتد.


۴ـ از دیدگاه روانی و تزکیه نفس:
فلسفه تربیتی روزه مهمترین بعد این عبادت الهی است چرا که روح انسان را لطیف و اراده انسان را قوی و غرائز او را تعدیل می‌کند. او با وجود گرسنگی و تشنگی و در اختیار داشتن غذا و نوشیدنی از آن چشم می‌پوشد و زمام نفس سرکش را به دست، می‌گیرد و از خود انسانی مقاوم و صبور می‌سازد.
آثار بهداشتی، درمانی، روانی روزه هم معجره آسا است و کمتر پزشکی است که به این موضوع اشاره نداشته باشد زیرا که عامل بسیاری از بیماریها زیاده روی در خوردن است.
به فرموده پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله): المعده رأس کل داء و الحمیه رأس کل دواء؛ معده خانه تمام دردهاست امساک (روزه) بالاترین داروهاست.
برگرفته از کتاب روزه و چشم، نوشته دکتر محمد حسین داوری.

مطالب مرتبط

5+

کاربرانی که این مطلب را پسندیده اند:

  • avatar
  • avatar
  • avatar
  • avatar

دیدگاه بگذارید

avatar
  Subscribe  
Notify of