دوران غیبت کبرى

دوران غیبت کبرى

علی بن محمد سمرى چهارمین نائب خاص ولی عصر(عج) از اصحاب و یاران امام عسکرى (ع) بوده است.(1) او تا سال 329 که دیده از جهان فرو بست، مسئولیت نیابت و وکالت خاص را به عهده داشت. چند روز پیش از وفات او توقیعى از ناحیه امام به این مضمون خطاب به وى صادر شد:

اى على بن محمد سمرى! خداوند در سوک فقدان تو پاداشى بزرگ به برادرانت عطا کند. تو تا شش روز دیگر از دنیا خواهى رفت. کارهایت را مرتب کن و هیچ کس را به جانشینى خویش مگمار. دوران غیبتکامل فرا رسیده است و من جز با اجازه خداوند متعالظهورنخواهم کرد و ظهورمن پس از گذشت مدتى طولانى و قساوت دلها و پر شدن زمین از ستم خواهد بود. افرادى نزد شیعیان من مدّعى مشاهده من (ارتباط با من به عنوان نایب خاص) خواهند شد. آگاه باشید که هر کس پیش از خروج «سفیانى» و «صیحه آسمانى»(2) چنین ادعایى بکند، دروغگو و افترا زننده است و هیچ حرکت و نیرویى جز به خداوند عظیم نیست.(3)

در ششمین روز پس از صدور توقیع، ابو الحسن سمرى از دنیا رفت.(4) پیش از مرگش از وى پرسیدند: نایب بعد از تو کیست؟ پاسخ داد: اجازه ندارم کسى را معرفى کنم.(5)

غیبت صغری 70 سال طول کشید و با در گذشت ابو الحسن سمرى  به پایان رسید و دوره جدیدى در تاریخ شیعهآغاز گردید که به دوران غیبت کبرى معروف است.(6)

 

وظایف شیعه در دوران غیبت کبرى

بنابر روایات، شیعیان در عصر غیبت دو گونه وظیفه دارند:

  • الف. وظایفى که در برابر احکام و تکالیف شرعى دارند:
  • این وظیفه ویژه عصر غیبت نیست. مؤمنین همواره باید به وظایف دینى خویش وفا کنند و تکالیف خود را ارج نهند؛ امّا در عصر غیبت ناگزیر مى‌باید در فهم احکام دینى به فقهاى شیعه رجوع کنند. در توقیع مبارک حضرت مهدى علیه السلام آمده است که شیعیان باید براى حوادثى که پیش رو دارند به راویان حدیث اهل بیت علیهم السلام رجوع کنند.

امام زمان علیه السلام در این روایت به صراحت فرموده است:

«آنان حجّت من بر شمایند و من، حجّت خدا بر آنانم».(الاحتجاج، طبرسى/ 2- 1/ 470)

فقهاى عادل در عصر غیبت از سوى امام علیه السلام داراى نیابت عامّ‌اند.

آنان جز تبیین احکام دینى، وظیفه قضاوت و تأسیس حکومت دینى را نیز بر عهده‌ دارند.

وظیفه تأسیس حکومت بر فقها در این عصر واجب کفایى است. (ولایت فقیه) اگر فقیهى در

تأسیس حکومت توفیق یابد، پیروى از او بر فقهاى دیگر واجب است. در صورتى که تأسیس

حکومت اسلامى نیازمند حرکت و قیام همگانى است، قیام بر همه واجب است. چنانچه فقها در

تشکیل حکومت توفیق نیابند، این ولایت براى آنان ثابت است. (کتاب البیع، امام

خمینى2/466) بدین سان، شیعیان مى‌باید در فراهم آوردن زمینه‌هاى حکومت اسلامى، فقها را

یارى رسانند.

  • ب. وظایف عصر غیبت:
  • غایب بودن امام معصوم علیه السلام وظایف و تکالیفى ویژه براى شیعیان مى‌آفریند.
  • محققین در بیان وظایف شیعه در عصر غیبت به این گونه از وظایف مى‌پردازند و با استفاده
  • از آیات و روایات وظایفى را براى شیعیان برمى‌شمارند. عالم فقیه سید محمدتقى موسوى
  • اصفهانى در کتاب مکیال المکارم فى فوائد الدعاء للقائم به تفصیل در این باره سخن رانده است و هشتاد وظیفه از وظایف شیعیان را برشمرده است.
  • برخى از این وظایف عبارت‌اند از:
  1. کسب معرفت درست از امام زمان علیه السلام: امام‌شناسى از بنیادهاى اعتقادى شیعه است و بنابر آن شیعیان در هر عصرى باید امام معصوم علیه السلام را بشناسند و از او معرفتى درست و استوار بدست آورند. در روایاتى از پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله نیز بدین وظیفه اشارت رفته است؛ همانند روایتى که مى‌فرماید: «هر کس بمیرد به حالى که امام زمان علیه السلام خویش را نمى‌شناسد، به مرگ جاهلیّت مرده است». (الاصول من الکافى، 1/377) وظیفه شناخت امام علیه السلام در عصر غیبت به صورتى اکیدتر خود مى‌نماید؛ زیرا بنابر روایات در این روزگار زمینه شبهات و انحرافات بیشتر است و شیعیان به آزمون‌هاى دشوار گرفتار مى‌آیند و بسیارى از آنان مى‌لغزند و از راه بدر مى‌روند. از این رو امامان معصوم علیهم السلام پیروان خویش را سفارش کرده‌اند که در عصر غیبت به خدا پناه آورند و از او بخواهند تا با شناخت ژرف و استوار از امام، ایمن مانند و از لغزش در دین مصونیت یابند.(ر.ک الاصول من الکافى، 1/336 و 337؛ امامت و مهدویّت، 2/ 259-191)

 

  1. انتظار فرج و دعا براى ظهور (انتظار)
  2. رعایت ادب در نام بردن امام زمان علیه السلام: در عصر غیبت نباید نام مبارک امام زمان علیه السلام را بر زبان آورد؛ بلکه باید از او با القاب خجسته‌اش یاد کرد؛ همانند حجت، قائم، مهدى و صاحب الامر علیه السلام. روایات و آراى برخی علما در این باره بسیارند. بنابر برخى از آنها به هیچ روى نباید نام آن حضرت – یعنى م، ح، م، د – را بر زبان آورد.
  3. محبت به حضرت مهدى علیه السلام
  4. اظهار شوق براى دیدار امام علیه السلام و دعا براى آن و اندوهگین بودن براى فراق آن حضرت. (ملاقات با امام زمان علیه السلام)
  5. تبلیغ فضائل و مناقب امام علیه السلام
  6. دعا و صدقه براى سلامتى امام علیه السلام
  7. انجام اعمال و عبادات مستحبى به نیابت از امام علیه السلام
  8. تسلیم بودن و بى‌تابى نکردن براى ظهور
  9. تعیین نکردن وقت ظهور و تکذیب کسانى که وقتى براى آن معین مى‌کنند.
  10. پیوسته به یاد امام علیه السلام بودن و دلشکستگى هنگام یاد آن حضرت علیه السلام
  11. خوشحال کردن مؤمنین و یارى رساندن به آنان
  12. احترام به نزدیکان و منسوبین به امام علیه السلام
  13. بزرگداشت اماکن منسوب به امام علیه السلام
  14. عرضه حاجات به امام علیه السلام
  15. مقدم داشتن خواسته‌هاى امام علیه السلام بر خواسته‌هاى خویش
  16. توسّل و طلب شفاعت
  17. دعوت مردم به آن حضرت علیه السلام
  18. برخاستن هنگام شنیدن نام امام علیه السلام: در روایات است که در مجلسى نزد امام رضا علیه السلام از آن حضرت نام برده شد. امام رضا علیه السلام برخاست و دست بر سر نهاد و فرمود: «اللَّهُمَّ عَجلْ فَرَجَهُ وَ سَهِّلْ مَخْرَجَه». (منتخب الاثر، 506)
  19. درخواست صبر از خداوند در زمان غیبت.

 

پی نوشت:

(1). صدر، المهدى، ص 412.
(2). قیام شخصى به نام سفیانى و صداى آسمانى از علامتهایى هستند که در آستانه ظهور امام رخ خواهد داد.
(3). طوسى، الغیبه، تهران، مکتبه نینوى الحدیثه، ص 242 و 243. ـ مجلسى،، بحار الأنوار، ج 51، ص 361 - طبرسى أَعلام الورى، الطبعه الثالثه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ص 445. ـ صدر، المهدى، ص 415.
(4). طوسى، الغیبه، تهران، مکتبه نینوى الحدیثه، ص 243.
(5). طوسى، الغیبه، تهران، مکتبه نینوى الحدیثه، ص 242.
(6). گردآوری از کتاب: سیره پیشوایان، مهدی پیشوایی، موسسه امام صادق(علیه السلام)، قم، 1390ه.ش، ص 681.

6+

دیدگاه بگذارید

avatar
  Subscribe  
Notify of